STANOWISKO
     Miejscowość Gołębiewo, gm. Kozłowo, pow. nidzicki, woj. warmińsko-mazurskie, Położenie Gołębiewa (źródło: Wikipedia)położona jest w morenowym krajobrazie pogranicza Mazowsza i Mazur. Cmentarzysko w Gołębiewie (st. XIV) znajduje się na polu uprawnym należącym do Agencji Nieruchomości Rolnych. Stanowisko zostało odkryte, a następnie częściowo rozkopane przez badaczy niemieckich jeszcze w XIX w. Po II wojnie światowej jego lokalizacja nie była znana archeologom polskim i dopiero w 2006 r. zostało ono ponownie "odkryte" przez mgr. Andrzeja Maciałowicza z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Od tej pory na tym interesującym stanowisku prowadzone są regularne badania archeologiczne.
Zdjęcie lotnicze okolic Gołębiewa z zaznaczonym zasięgiem stanowiska (fot. K. Trela)      Nekropola w Gołębiewie była użytkowana przez ludność kultury przeworskiej w młodszym okresie przedrzymskim i wczesnym okresie wpływów rzymskich (II w. p.n.e. - II w. n.e.). Jest to jedno z najwcześniej założonych cmentarzysk tego ugrupowania w rejonie Nidzicy, na co wskazują odkryte na stanowisku cztery długie egzemplarze zapinek typu C. Jeden z nich odkryto już w 1896 r., w bogato wyposażonym grobie nr I. Był to zapewne pochówek wojownika zawierający, obok fragmentów Wyposażenie grobu I z badań w 1896 r. (wg J. Heydeck 1900)spalonych kości, potłuczonych naczyń glinianych i wspomnianej zapinki, także liczne elementy żelaznego uzbrojenia: zgięty rytualnie miecz, bogato zdobiony grot oraz tok włóczni, a także okucia tarczy. Opisany zespół grobowy był znaleziskiem na tyle ważnym i interesującym, że wkrótce po jego odkryciu został opublikowany nawet w słynnym francuskim podręczniku do prahistorii autorstwa J. Déchelette! Duże znaczenie wczesnych zabytków kultury przeworskiej z Gołębiewa wynika z faktu, że wyznaczają one początek epoki żelaza w rejonie Nidzicy.
     Cmentarzysko w Gołębiewie położone jest w strefie słynnego "szlaku bursztynowego", którego jedno z odgałęzień przebiegało przez północne Mazowsze, ku Mazurom i bursztynodajnym wybrzeżom Bałtyku. Świadczy o tym nie tylko jego wysunięta w kierunku Mazur Brązowa zapinka typu Idrija (fot. A. Maciałowicz)lokalizacja, ale również odkrywane tu zabytki. Można wśród nich wymienić wyjątkową na ziemiach Polski brązową zapinkę typu Idrija, odkrytą w 2006 r. Przedmiot ten niewątpliwie pochodzi z obszaru wschodnioalpejskiego, zasiedlonego w okresie około przełomu er przez celtyckie plemię Taurysków. Jego pojawienie się na cmentarzysku w Gołębiewie to ślad kontaktów z ludnością południowej Europy, gdzie istniało w tym czasie duże zapotrzebowanie na bursztyn - "złoto północy".
     Na cmentarzysku przebadano dotychczas 23 groby. Są to pochówki ciałopalne: jamowe i popielnicowe. Wciąż nie potwierdzona jest obecność na stanowisku ewentualnych konstrukcji kamiennych, wzmiankowanych przez badaczy niemieckich w XIX w. Być może pozostałością bruku kamiennego jest odkryte w 2007 r. skupisko kamieni, oznaczone jako obiekt 10. Podobne konstrukcje towarzyszące grobom występowały na innych cmentarzyskach w rejonie Nidzicy, np. w Niedanowie. Natomiast w porównaniu z innymi nekropolami kultury przeworskiej z tego obszaru zaskakująco duża jest liczba elementów uzbrojenia odkrytych w Gołębiewie. Wyniki dotychczasowych prac wykopaliskowych pozwalają oszacować powierzchnię stanowiska na ok. 1 ha, co jest wynikiem imponującym, ale i rysującym przed archeologami perspektywę wieloletnich badań...
Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego @ 2007-2008 - Projekt strony: Marro