Instytut Archeologii UW

Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 55 22 800,
fax. +48 22 55 22 801
e-mail: iauw@uw.edu.pl

prof. dr hab. Jerzy Kolendo


Prof. dr hab. Jerzy Kolendo (emerytowany prof. zwyczajny w Instytucie Archeologii UW)


Życiorys naukowy:

data i miejsce urodzenia: 09.06.1933, Brześć n. Bugiem;

kierunki i specjalności:  historia starożytna i archeologia, dzieje Rzymu i kontakty świata starożytnego z ziemiami Polski, epigrafika łacińska;

studia, stopnie i tytuły naukowe:
studia - Uniwersytet Warszawski 1955;
dr - Uniwersytet Warszawski 1960;
dr hab. - Instytut Historii PAN 1968;
prof. (tytuł) - 1979;
prof. zw. (tytuł) - 1990;
1955-1981 – Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk (aspirant, st. asystent, adiunkt, od 1981 roku do przejścia na emeryturę w roku 2003 docent, a później profesor w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego;

liczba wypromowanych doktorów: 5;

stanowiska: Professeur Associé Paris I Pantheon Sorbone 1993-1994; Professeur Associé Uniw. w Strasburgu 1988; visiting professor w Padwie  1983 i 1986;

wyróżnienia
:  Nagroda Prezesa Rady Ministrów RP - 2004;

organizacje: Towarzystwo Naukowe Warszawskie - członek zwyczajny; Polska Akademia Umiejętności - członek korespondent; Academia Europea - członek; Komitet Nauk o Kulturze Antycznej PAN - członek; Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN - członek; Deutsches Archäologisches Instituts - członek korespondent.



Projekty naukowo-badawcze

Moje prace naukowe są związane z kilkoma zakresami problematyki, dość zróżnicowanej i pozornie nawet zupełnie rozstrzelonej, które jednak częściowo wiążą się z sobą, a przynajmniej pozwalają na wykorzystanie doświadczeń badawczych zdobytych na różnych polach. Można je podzielić formalnie na trzy duże zakresy tematyczne:

1. Dzieje gospodarcze i społeczne starożytnego Rzymu oraz związana z tym problematyka epigrafiki łacińskiej.
2. Dzieje kontaktów ziem Polski, a szerzej całego Barbaricum środkowoeuropejskiego ze światem śródziemnomorskim.
3. Dzieje zainteresowań światem śródziemnomorskim oraz ziemiami polskimi w starożytności w nauce polskiej oraz zachodnioeuropejskiej.

Początkowo moje zainteresowania koncentrowały się wokół historii rolnictwa rzymskiego. Problematyki tej dotyczyła książka Kolonat w Afryce rzymskiej i jego geneza (Warszawa 1962), która wyrosła z rozprawy doktorskiej. W zmienionej postaci ukazała się ona w  jęz. francuskim w Paryżu w roku 1976, a jej drugie wydanie, uzupełnione o nową literaturę i nowe przemyślenia – tamże w roku 1991. Zająłem się w tej pracy zagadnieniem siły roboczej w wielkich posiadłościach ziemskich na terenie Afryki.

Problematyką techniki agrarnej świata rzymskiego oraz jej przemianami widzianymi w perspektywie struktur społecznych zająłem się w pracy Postęp techniczny a problem siły roboczej w rolnictwie starożytnej Italii (Wrocław 1968). Rodzajem podsumowania prac nad rolnictwem starożytnej Italii była praca o technikach rolniczych i o postępie technicznym wydana po włosku w Rzymie w 1980 roku. Pracowałem również nad źródłami do dziejów  rolnictwa starożytnego wydając fragmenty traktatu agronomicznego Sasernów z rozbudowanym komentarzem filologicznym i technicznym (Wrocław 1973). Zajęcie się kwestią siły roboczej w rolnictwie doprowadziło mnie do problematyki niewolnictwa. Zajmowałem się zarówno niewolnikami zatrudnianymi w procesie produkcyjnym jak też uprzywilejowanymi kategoriam niewolników. Tego zagadnienia dotyczyła między innymi książka opublikowana w języku włoskim przez Uniwersytet w Bolonii poświęcona nomenclatores, niewolnikom i wyzwoleńcom będących « pamięcią » swego pana lub patrona. Zawiera ona aneks epigraficzny republikujący wszystkie inskrypcje, które dotyczyły tej grupy.

Studia nad problematyką społeczną cesarstwa rzymskiego doprowadziły mnie do zajęcia się epigrafiką łacińską. Od roku 1964 do chwili obecnej publikuję inskrypcje łacińskie znajdowane w Novae, obozie legionu I Italica nad dolnym Dunajem. Podsumowaniem tych prac były wydawane kolejno dwa korpusy inskrypcji pochodzących z Novae. Zajmowałem się również inskrypcjami przechowywanymi w zbiorach polskich. Publikacje inskrypcji pochodzących z wykopalisk oraz ze zbiorów polskich umożliwiła mi opracowanie szeregu prac wykorzystujących nieznany lub słabo znany materiał epigraficzny. Zajmowałem się również inskrypcjami należącymi do kategorii instrumenta domestica, znajdowanymi na ziemiach Polski. Były to przede wszystkim napisy na mieczach rzymskich. Podsumowaniem moich prac nad epigrafiką łacinśką  jest książka Teksty i pomniki. Zarys epigrafiki łacińskiej okresu Cesarstwa Rzymskiego, (Warszawa 2003, wraz J. Żelazowskim). Łączy ona w sobie podręcznik epigrafiki łacińskiej z próbą monograficznego przedstawienia roli aspektu materialnego napisu w badaniach epigrficznych.

Uczestnictwo w badaniach archeologiczno-geofizycznych prowadzonych przez misję polską w Kartaginie zaowocowały nie tylko opracowaniem raportu końcowego oraz związanych z nim studiów szczegółówych. Doprowadziły mnie one do zajęcia się cyrkami, a później również i amfiteatrami w Afryce i  w całym cesarstwie. Zainteresowania te zaowocowały kilkoma studiami z tego zakresu.

Drugim nurtem moich prac badawczych oraz podstawową tematyką mojej pracy dydaktycznej na Uniwersytecie Warszawskim  od 1971 roku była problematyka kontaktów ziem Polski, a szerzej całego Barbaricum środkowoeuropejskiego ze światem śródziemnomorskim. Starałem się tu wykorzystać moje doświadczenia w zakresie badań nad światem antycznym. Oprócz kilku prób ujęcia syntetycznego tego zagadnienia czy też przedstawienia założeń metodycznych tych badań,  dotyczą one interpretacji źródeł pisanych mówiących o ziemiach Polski w starożytności oraz analizujących znaleziska importów rzymskich na terenie Barbaricum. Część tych studiów (40 tekstów) została zebrana w dwóch tomach pt.: Świat antyczny i Barbarzyńcy. Teksty, zabytki, refleksja nad przeszłością, (Warszawa1998).

Zajmowałem się w szczególności problematyką bursztynu bałtyckiego, tego czynnika sprawczego łączącego nasze ziemie ze światem śródziemnomorskim. Poddałem szczegółowej analizie tekst Pliniusza Starszego mówiącego o wyprawie ekwity rzymskiego po bursztyn bałtycki za czasów Nerona. Interpretacji tego tekstu była poświęcona, prócz pewnych artykyłów, również książka opublikowana w jęz. francuskim. Zajmowałem się też kwestią pochodzenia bursztynu znanego w starożytności oraz rytmem jego napływu na teren Italii. Badania nad bursztynem zostały podsumowane w książce opubliwowanejprzez Uniwersytet w Padwie w 1993 roku.  Inny wątek badań nad źródłami pisanymi dotyczył problematyki ludów mieszkających na naszych ziemiach w starożytności. Studia nad znajomością różnych obiektów fizjograficznych występujących na tych terenach (wybrzeżą Bałtyku, Karpaty, Wisła) miały na celu określenie stopnia penetracji poszczególnych obszarów przez Rzymian. Podejmowałem też próby analizy wartości informacji przekazanych przez « Germanię » Tacyta. Wiąże się z tym komentowane wydanie Germanii Tacyta z przekładem Tomasza Płóciennika.

Badania nad importami rzymskimi na terenie Barbaricum dotyczyły pewnych konkretnych zabytków znajdowanych na tych terenach (miecze rzymskie, gemmy, unikalna rączka nożyka z przedstawieniem gladiatora). Przy pracy nad mieczami rzymskimi, które miały stemple mogłem wykorzystać swe doświadczenia epigrafika.  Przede wszystkim jednak zająłem się badaniem zabytków o podejrzanej autentyczności eliminując pewne nieautentyczne znaleziska. Starałem się też pokazać możliwości wprowadzenia  do obiegu naukowego pewnych znalezisk znanych z różnych starych relacji zachowanych w piśmiennictwie oraz w materiałach archiwalnych. Te studia z zakresu tzw. „archeologii bibliotecznej i archiwalnej” pozwoliły zwłaszcza na wzbogacenie listy znalezisk numizmatycznych.

Trzeci  kierunek moich badań dotyczący historii nauki wynika, przynajmniej po części, z moimi pracami nad różnymi zagadnieniami już poprzednio wymienionymi. Prace nad problematyką epigraficzną doprowadziły mnie do zajęcia się pewnymi zagadnieniami z zakresu historii tej dyscypliny. Dokonałem reedycjii z dużym wstępem pracy F. Bianchiniego z roku 1726 przynoszącej publikację zespołu inskrypcji dotyczących niewolników i wyzwoleńców cesarskich. Udało mi się odnaleźć w starej literaturze pewne ważne inskrypcje. Szereg prac  poświęciłem studiom z zakresu historii numizmatyki. Interesowała mnie rola Joachima Lelewela w rozwoju tej nauki. Zajmowałem się również rolą refleksji nad przeszłością w  tradycji badań nad światem śródziemnomorskim oraz nad ziemiami polskimi w starożytności. Zająłem się badaniami nad antiquitates w nauce polskiej od XVI do końca XIX w. oraz rolą Polaków z pokolenia Wielkiej Emigracji w życiu naukowym Francji na przykładzie badań archeologicznych.
Jako historyk świata starożytnego osadzony w środowisku archeologicznym starałem się w miarę możliwości pokazać na konkretnym materiale korzyści z wzajemnego wykorzystania doświadczeń, metod i rezultatów badań tych dwóch dyscyplin. Jeżeli mi się to choć po części udało, to byłaby to najcenniejszy element mojej pracy naukowej.

-----
Drukuj Wydrukuj tę stronę