Zakład Paleolitu i Mezolitu

<< powrót


Zakład Paleolitu i Mezolitu 

Adres:

Krakowskie Przedmieście 26/28, Szkoła Główna, pok. 2.15, tel. 55 22 842

Kierownik:

Prof. dr hab. Karol Szymczak (paleolit i mezolit Europy, epoka kamienia Azji Centralnej)

dyżury:

wtorek  13.00-14.30 p.2.15
piątek   13.30-15.00 p.2.15 Karol Szymczak CV

Pracownicy:

Dr Michał Przeździecki (epoka kamienia, krzemieniarstwo)

dyżury:

poniedziałek 10.00 - 11.30 p. 2.15 lub 0.30
środa 13.00 - 14.30 p. 2.15 lub 0.30

Dr Małgorzata Kot

dyżur:

-



BADANIA i PROJEKTY


THREE HUMAN SPECIES IN MIDDLE UPPER PALAEOLITHIC OF CENTRAL ASIA- AN ARCHAEOLOGICAL PERSPECTIVE.

 

The newest DNA data (2010) from Denisova Cave from Altai have shown a possibility that during the Middle and Upper Palaeolithic, Central Asia could be inhabited by at least three human species: Neanderthals, Modern Humans (found recently in Obi-Rahmat cave neat Tashkent), and “a third species” represented by an individual from Denisova cave. Such a situation arises a problem of the relation between these species. An archeological material concerning that period is rather poor.

This is why with Uzbec and Russian coleagues in 2012 we started an archaeological program, and first, to excavate a new open air site Katta-Sai located in Tien-Shan piedmont, and second to analyze the obtained material both lithic and bone in order to see if there are any significant typological and technological differences which could witness an existence of tree different species. From that we could judge if there were any mental and manual differences between these species. It would also allow to draw a picture of cultural situation in one of crucial moments of human history: spreading Homo sapiens sapiens all over the world.

Even on the basis of poor archaeological sources we have at our disposal at present day we are able to observe typological and technological differences between certain lithic assemblages, which could reflect the presence of Neanderthal and Modern Man. Such differences were not noted in the Near East (Kebara Cave) where the coexistence of these two species were proved.

The greatest success of our excavation would be finding human remains which would open a unique occasion to prove the existence of particular human specie in the area and to have a closer look on a genetic diversity.

Katta-Sai site

Katta-Sai site

Autor: Małgorzata Kot

Sighte from Katta-Sai site onto Tien-shan piendmont

Sighte from Katta-Sai site onto Tien-shan piendmont

Autor: Małgorzata Kot


BRŠTANICA, Kotor Bay, Montenegro

 

In 2009 two testing trenches were opened in Brštanica cave in Kotor Bay which gave an opportunity to establish a chronology of the site. The cave was settled mainly in the Eneolithic period. Single piece s of ceramic can be also dated to Late Neolithic and Early Bronze Age.

In 2009 the cave prospection in Kotor Bay was continued. Two more caves were surveyed. First cave chosen for prospection was Brštanica cave which was known previously as a Neolithic site. The cave is locate on a steep southern slope of the Provišnica mountain (524m a.s.l.) which is a part of limestone mountains of the Dinaric Alps. It has a big entrance facing south. The cave is located just at the vertical rock of approximately 50m high. The cave is approximately 7m height. It consist of main chamber of a length of 16m and a width of 9,5m at the entrance. The main chamber, which is probably just a very end of the eroded cave system, narrows towards the end of the cave.

The previous excavations were taken in 2001 by Vilma Kovačević[1]. Among the artifacts several ornamented pieces of ceramic allow to establish a rough chronology of the settlement on Early Bronze Age period.[2]

In 2009 two testing trenches were opened in the cave. First 2m² trench was opened in the southern part of the main chamber near to the entrance to the left. The trench was set along the W-E axis and located slightly further from the entrance than the testing trenches from the previous fieldworks. The second 1m² trench was opened in the deepest part of the cave.

Apart from ceramic material there were over 600 animal bone and 69 mollusk shells fragments found.

The preliminary analysis shows that the cave was inhabited at least two times. The oldest evidences can be dated from the Late and perhaps also Middle Neolithic period. The evidence of the most intensive occupation in the cave comes from late Eneolithic and perhaps also Early Bronze Age period.

 

Cited literature

KovaČević 2004 V. KOBAЧEBИЋ, Pekoγhocциpaњa: Ƃpшtahoba Пeћинa Изhaд Pиcha, ƂOKA 24; 489-500.

 

[1] KOVAČEVIĆ, 2004, p.489.

[2] Ibidem, p.491.

Fieldworks in Brstanica Cave

Fieldworks in Brstanica Cave

Autor: Małgorzata Kot

Location of Brštanica and Kriti Ponor caves in Kotor Bay.

Location of Brštanica and Kriti Ponor caves in Kotor Bay.

Autor: Małgorzata Kot

The XIX century postcard showing overall view on the Površnica mountain and Gradina hill above Risan. Poljice gorge is visible on the left side of the picture. Described archaeological sites are marked by arrows.

The XIX century postcard showing overall view on the Površnica mountain and Gradina hill above Risan. Poljice gorge is visible on the left side of the picture. Described archaeological sites are marked by arrows.

Autor: published thank to courtesy of Tomasz Kowal, arranged by Małgorzata Kot


KRITI PONOR Cave, Kotor BAy, Montenegro

 

In 2009 new archaeological site was found. Eneolithic and Early Bronze age ceramic was also found on the surface in the newly discovered cave which was called Kriti Ponor cave.

The second site was unknown before. It was discovered few years before by Martin Lemke who is a researcher from Center for Research on the Antiquity of Southeastern Europe, University of Warsaw, and takes part in fieldworks on site Risan. He is also the one who gave a name to an unnamed cave calling it Kriti Ponor cave. It is a small, cold and humid dripstone cave with a narrow northern entrance.

It is located in the deep Poljice gorge located W to Risan. The cave was found during the prospection of the gorge. The cave is deep of around 100m long with an entrance facing N. High, narrow and long corridor leads to the south direction, to the main chamber. The floor of the main chamber is situated more than three meters lower than the floor of the corridor and leads down towards the end of the cave. In the main chamber the process of precipitation is still active and water constantly drops from the ceiling and walls. Inside the cave the sediment is mostly washed from the frontal part to the deeper, lower parts of the cave due to the water penetration. The floor of the chamber is covered by flowstones.

Several pieces of ceramics were found on the surface of the sediment in the main chamber. Three pieces were fixed together enabling the reconstruction of big part of the vessel which was ornamented with parallel horizontal groves on the neck, a line of dot incisions separating the neck from a belly and parallel vertical groves covering the whole belly of the vessel. Apart from this vessel, two pieces of wide bandlike handlings were found. One more ornamented piece had a linear ornament of incised dots.  

All the artifacts can be dated roughly to Eneolithic showing clear analogies to the zlebljena (grooved) ware and early Bronze Age.

On the way to Kriti Ponor cave.

On the way to Kriti Ponor cave.

Autor: Małgorzata Kot

Location of Brštanica and Kriti Ponor caves in Kotor Bay.

Location of Brštanica and Kriti Ponor caves in Kotor Bay.

Autor: arranged by Małgorzata Kot


BADANIA W ĆMIELOWIE


Eksploracja obiektu 1

Eksploracja obiektu 1

Autor: K.Napiórkowski

Informacje wstępne
Badania na stanowisku „Mały Gawroniec” prowadzone są w ramach wspólnego projektu Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego (IA UW) i Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie (PMA) we współpracy z Instytutem Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (IP UAM). O unikatowym charakterze stanowiska świadczy obecność pozostałości kultury magdaleńskiej, a więc jednostki, o której rozwoju na terenach Polski wciąż bardzo niewiele wiadomo, w tym śladów dobrze zachowanego obozowiska oraz przykładów sztuki mobilnej.

Mimo że, prace na stanowisku prowadzone są dopiero od trzech sezonów to w ich trakcie pozyskano ogromną liczbę rozmaitego typu danych, które z pewnością istotnie wpłyną na poszerzenie dotychczasowej wiedzy na temat osadnictwa magdaleńskiego w szeroko rozumianej strefie północnokarpackiej.

Przerwa

Przerwa

Autor: K.Napiórkowski

Nie sposób pominąć faktu, iż realizacja badań na „Małym Gawrońcu” nie była by możliwa bez wsparcia tak finansowego jak organizacyjnego wielu instytucji m.in.  Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Fundacji Przyjaciół Instytutu Archeologii, Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich oddz. w Warszawie, Urzędu Gminy w Ćmielowie oraz macierzystych placówek badaczy biorących udział w projekcie, a więc IA UW, PMA w Warszawie, IP UAM w Poznaniu.

Nie mnożna tez zapomnieć też o takich osobach jak: dr hab. prof. UW Karol Szymczak z IA UW, mgr Roksana Chowaniec z IAUW, mgr Marcin Dziewanowski z Muzeum Narodowego w Szczecinie, mgr Maciej Krajcarz z Wydziału Geologii UW, mgr Hanna Pilcicka-Ciura z PMA w Warszawie czy dr Marcin Żarski z Państwowego Instytutu Geologicznego oraz całej grupie studentów z Poznania i Warszawy, bez których pomocy i zaangażowania wiele byśmy nie osiągnęli.
Wszystkim Im pragniemy w tym miejscu podziękować !
Autorzy badań: Witold Migal, Michał Przeździecki, Katarzyna Pyżewicz

Lokalizacja stanowiska

Lokalizacja stanowiska

Autor: M.Przeździecki

Lokalizacja stanowiska
Ćmielów to niewielka miejscowość i gmina w województwie świętokrzyskim położona ok. 14 km na wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego, słynąca głównie z produkcji znakomitej porcelany.
Stanowisko nr 95 „Mały Gawroniec” w Ćmielowie zlokalizowane jest na północnym skraju lessowego płata Wyżyny Sandomierskiej w widłach rzek Kamiennej i Przepaści na granicy dwóch różnych mezoregionów . „Mały Gawroniec” to lokalna nazwa charakterystycznego, dobrze wyodrębniającego się w krajobrazie cypla o powierzchni ok. 1 ha i niemal pionowych zboczach, podciętych przez otaczające go głębokie wąwozy.

Materiał zabytkowy koncentruje się głównie na obszarze ok. 30 arów w północno – zachodniej części stanowiska, na łagodnym zboczu niewielkiego wzniesienia stanowiącego kulminację cypla, a znajdującego się mniej więcej w jego środkowej części. W tej strefie wytyczona została główna linia 14 wykopów I – XIV, każdy o powierzchni 5 m x 5 m.

Obiekt 1

Obiekt 1

Autor: M.Przeździecki

Badania
W sezonie 2004 na stanowisku nr 95 w Ćmielowie przeprowadzono rozpoznanie metodami prospekcji powierzchniowej i  sondaży, w efekcie których pozyskano relatywnie bogaty zespół materiałów krzemiennych datowanych na czasy od paleolitu schyłkowego ( kultura magdaleńska ), przez neolitu (kultura pucharów lejkowatych), po wczesną epokę brązu (kultura mierzanowicka).
Od 2005 r. do dziś na „Małym Gawrońcu” prowadzone są systematyczne prace wykopaliskowe mające na celu zabezpieczenie i dokumentację  stanowiska, zagrożonego z jednej strony przez intensywna działalność agrarną, z drugiej zaś przez erozję stokową. Zadanie to realizowane jest etapowo przy zachowaniu z góry przyjętego długofalowego harmonogramu.
W trakcie tych trzech sezonów udało się przebadać łączną powierzchnie 3,65 ara, gdzie natrafiono na 6 obiektów o charakterze osadowym, w tym 3 obiekty wiązane z obozowiskiem kultury magdaleńskiej oraz pozyskano znaczną ilość, bo ponad 15 tysięcy artefaktów, głównie krzemiennych i kamiennych ale tez ceramicznych. Na specjalne wyróżnienie zasługuje grupa kilku zabytków – kamiennych  płytek i hematytowych krążków nosząca ślady rytów, nacięć oraz wygładzania powierzchni, będących niewątpliwymi przykładami artystycznej ekspresji.

Zabytki krzemienne

Zabytki krzemienne

Autor: K.Trela

Wykonano też na „ Małym Gawrońcu” wstępne analizy geologiczne, dzięki którym otrzymaliśmy niezwykle zaskakujące dane na temat stratygrafii stanowiska i kształtujących je procesów. Szczególnie ważna w tym kontekście jest rejestracja poziomów dwóch późnoglacjalnych gleb kopalnych.







Prace archeologiczne w sezonie 2007 r. dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Operacyjnego „Dziedzictwo kulturowe”, tytuł zadania „Badania obozowiska kultury magdaleńskiej na stanowisku 95/430, AZP 85 – 71 („Mały Gawroniec”) w Ćmielowie, gm. loco, pow. ostrowiecki, woj. świętokrzyskie, a całość prac zrealizowana została przez  Fundację Przyjaciół Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego przy współudziale Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Prahistorii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu.

-----
Drukuj Wydrukuj tę stronę

VIDEO REPORTAŻE