Instytut Archeologii UW

Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 55 22 800,
fax. +48 22 55 22 801
e-mail: iauw@uw.edu.pl

Archeologia i antropologia śmierci


Zajecia w semestrze letnim 2008/09


Zajęcia w semestrze letnim 2007/08


ZAJĘCIA W SEM. ZIMOWYM 2018/19 PROWADZONE SĄ JAKO WYKŁAD OGÓLNOUNIWERSYTECKI

 

SYLLABUS

Ciało zmarłego człowieka jest nie tylko pozostałością jego “biologicznej doczesności”, ale także wzbudza w innych ludziach idee dotyczące nie tylko samej śmierci, ale także wiary w siły nadprzyrodzone, życie po śmierci, itp. Pochówek jest odzwierciedleniem tego sposobu myślenia, stając się jednocześnie nieocenionym źródłem archeologicznym do poznania sposobu myślenia w dawnych społecznościach. Same szczątki ludzkie dostarczają ogromnej ilości danych na temat twórców kultury, a ich kontekst przekazuje informacje na temat samej kultury, w jej specyficznym przejawie.
Niezwykła różnorodność zachowań człowieka wobec nieuniknionego zjawiska śmierci, znajdująca odbicie w sposobach postępowania z ciałem zmarłego, strukturach towarzyszących w postaci grobów i ich wyposażenia odzwierciedlają w pewnym stopniu specyficzne zachowania kulturowe oscylujące wokół rytów przejścia z jednej strony, z drugiej dają wgląd w samą kulturę, dając asumpt do jej interpretacji i zrozumienia.
Zajęcia zaczną się od kilku prezentacji dotyczącej biologicznego zjawiska śmierci i procesów po niej następujących. Po niej nastąpi przegląd, z konieczności dość powierzchowny, reakcji na śmierć w różnych systemach religijnych. Po tym wstępie zajmiemy się przeglądem podejścia do ciała zmarłego i jego traktowania, typów pochówków i pozostałości archeologicznych takiego postępowania. Omówimy sposoby eksploracji i dokumentacji pochówków na przykładach stanowisk europejskich i pozaeuropejskich (rozrzut geograficzny zależeć będzie tylko od wyobraźni i chęci uczestników zajęć), zwracając szczególną uwagę na zagadnienia tafonomii, które mogą ułatwić interpretację znalezisk.
Najlepszym sposobem przeprowadzenia takich zajęć będzie system mieszany – pierwsze kilka zajęć będzie raczej klasycznymi wykładami, a pozostałe raczej prezentacjami z dyskusją i odrobiną praktyki.

Przykładowa i proponowana tematyka zajęć:

Śmierć osobnicza
Rytuały związane ze śmiercią - przegląd
Pochówki: - cel, zróżnicowanie, historia pojawienia się pochówków, kto pierwszy chował zmarłych i dlaczego? Próba ustalenia definicji.
Pochówki – etnografia (różne sposoby postępowania z ciałem zmarłego w kulturach współczesnych i historycznych)
Pochówki – archeologia (co powoduje, że pochówek jest uchwytny archeologicznie, typy pochówków, interpretacja pochówków)
Wykopaliska na cmentarzysku – ekshumacje (za i przeciw w różnych kulturach i religiach, ekshumacje rytualne)
Wykopaliska na cmentarzysku – pochówki archeologiczne (lokalizacja, typy, sposoby eksploracji, sposoby postępowania)
Wykopaliska na cmentarzysku – sposoby dokumentacji znalezisk (podstawy prowadzenia dokumentacji, cele i wskazania)
Tafonomia – procesy pre i postdepozycyjne, wpływ środowiska na zachowanie się materiału
Analizy antropologiczne (analizy In situ, wstępne analizy w polu, sporządzanie szczegółowego raportu, sposoby zbierania informacji, sposoby postępowania z materiałem, przechowywanie, dalsze analizy)
Archeolog i antropolog – walka czy współdziałanie?
 
Do tego oczywiście mile widziane tematy własne, dzielenie się doświadczeniem z różnych stanowisk archeologicznych, głównie pod kątem stosowanej metodyki i rodzajów dokumentacji, ale także kulturowym.

Efektem, mam nadzieję, będzie zwiększenie wrażliwości archeologicznej, umiejętność wskazania możliwych analiz antropologicznych i tafonomicznych w trakcie samej eksploracji, jak również poszerzenie możliwości interpretacyjnych tych zainteresowanych, którym dane będzie pracować na stanowiskach funeralnych.

Literatura (do zapoznania się):
PEARSON M.M., 2005, The Archaeology of Death and Burial, Texas A&M University Anthropology Series
UBELAKER D.H., 1999, Human Skeletal Remains. Excavation, Analysis, Interpretation, Manuals on Archaeology 2,
 
Sposób zaliczenia:

EGZAMIN - egzamin pisemny z wiadomości prezentowanych na wykładach oraz dwóch-trzech artykułów dotyczących archeologii i antropologii funeralnej (linki poniżej).

lub (zamiast egzaminu)

PREZENTACJA - prezentacja w formie wykładu przed innymi uczestnikami zajęć.


http://archeo.uw.edu.pl/zalaczniki/upload130.pdf

http://archeo.uw.edu.pl/zalaczniki/upload131.pdf

-----
Drukuj Wydrukuj tę stronę